Przez miasto, położone malowniczo na wysokości 145 m n.p.m. przepływa rzeczka Sandela, która wraz z okalającą miasto Elszką wchodzi w skład dorzecza Drwęcy. Wzniesienia wraz z ich najwyższym punktem oddalonym od miasta o 17 km (Dylewska Góra) tworzą Garb Lubawski.

Miasto stanowi dość ważny węzeł komunikacji drogowej. Leży przy drodze krajowej: Olsztyn - Toruń. W kierunku wschodnim biegnie z miasta droga do oddalonego o 28 km Grunwaldu - miejsca pamiętnego zwycięstwa polskiego nad Zakonem krzyżackim.

Rzeźba terenu jest wynikiem wzmożonej działalności erozyjnej i akumulacyjnej ostatniego zlodowacenia bałtyckiego. W krajobrazie, charakteryzującym się urozmaiconymi formami, można wyróżnić dwa typy utworów związanych z bezpośrednią akumulacja lodowcowa, jak morena denna i morena czołowa, oraz zawdzięczającą swe powstanie głównie działalności wód roztopowych - rynny i równiny sandrowe.

Lubawa leży na granicy mazurskiej i wschodnio-bałtyckiej dzielnicy klimatycznej. Charakterystyczną cechą panującego tu klimatu jest duża zmienność wywołana ścieraniem się odmiennych mas powietrza. Urozmaicona rzeźba terenu oraz zróżnicowana szata roślinna powodują lokalne zaburzenia pogody, przyczyniając się do przesunięcia pór roku w ujęciu kalendarzowym o blisko dwa tygodnie w stosunku do średniej krajowej. Bezmroźny okres trwa blisko 125 dni (średnia krajowa to 190 dni). Opady atmosferyczne charakteryzują się dużą zmiennością. Pokrywa śnieżna utrzymuje się na tym terenie prawie przez 80 dni. W ciągu całego roku dominują wiatry zachodnie oraz północno-zachodnie i południowo zachodnie. Wiosną i jesienią wieją również południowo-wschodnie, zimą zaś można odnotować wszystkie kierunki wiatrów.

Herb Lubawy
Herb przedstawia Biskupa Chrystiana, który przyniósł na Ziemię Lubawską wiarę chrześcijańską: symbolizuje też władców miasta, którymi przez pięćset lat byli biskupi chełmińscy.

Na głowie Biskup ma bardzo niską infułę średniowieczną z równoramiennym krzyżem pośrodku: twarz bardzo prosta, prawie dziecinna z długimi włosami. Ubrany w ornat i albę, w lewym ręku dzierży pastorał głowicą na zewnątrz, a prawą ma wzniesioną do błogosławieństwa. Stoi on między dwoma drzewami mówiącymi, że Ziemia Lubawska była ongiś zasobna w lasy mieszane.

Te drzewa - to lipa i jodła. Lipa – to drzewo lecznicze, miododajne i dające miękki materiał rzeźbiarski. Jodła – to doskonałe drzewo opałowe. Drzewa narysowane są sposobem średniowiecznym bez perspektywy. Kolory herbu są biało – czerwone z wyjątkiem złotego ornatu, infuły i zielonych drzew, gdyż takie są barwy Ziemi Chełmińskiej i biskupstwa chełmińskiego. W herbowej tarczy na czerwonym tle widnieje więc postać Biskupa w białej albie, złotym ornacie, pastorale i infule między zielonymi drzewami.